Grietje de Vries

Egodocumenten, er zijn er nogal wat van bewaard gebleven. Eén daarvan is van Grietje de Vries, geboren in 1842 in Lemmer als dochter van Marten de Vries en Iskjen de Vries. Haar vader was zeilmakersknecht, later zeilmaker. Grietje schreef haar document ergens tussen 1901 en 1913. In 1915 overleed ze in Amsterdam, ongehuwd.

overlijdensakte Grietje de Vries

overlijdensakte Grietje de Vries

Grietje beschrijft dat haar moeder overleed toen ze twaalf jaar oud was. Grietje mocht voor naaister leren en ze kwam daardoor bij diverse mensen over de vloer, sommigen waren grof in de mond en dat deed Grietje verdriet. Ook het feit dat haar broer Melis krankzinnig was geworden en in een gesticht moest worden opgenomen deed haar pijn. Ze sprak vaak over haar moeiten met haar zuster Aaltje, die haar goed begreep. Zuster Aaltje trouwde met de turfschipper Hendrik Heimans. Hendrik vervoerde turf van Friesland naar Amsterdam. Hendrik en Aaltje kregen twee kinderen.

Toen Aaltje hoogzwanger was van haar derde kind kwam ze te overlijden. Hendrik ging daarop naar zijn schoonvader en vroeg of Grietje aan boord mocht komen om als huishoudster te dienen en om de kinderen mee te verzorgen. Vader Marten vroeg het aan Grietje die antwoordde dat ze die beslissing aan haar vader en (stief)moeder overliet. Daarop volgde vaders beslissing dat Grietje aan boord zou gaan bij haar zwager. Hendrik en zijn schoonzuster Grietje zijn niet getrouwd. In haar verhaal laat Grietje ook nergens doorschemeren dat dit tot de mogelijkheden behoorde. Hendrik overleed in 1912 in Lemmer.

Zoals geschreven, Grietje ging aan boord bij haar zwager Hendrik Heimans. Ze vertelt over reizen die werden gemaakt, onder anderen een storm bij Schokland. In het verhaal staat dat Grietje eens de winter zou doorbrengen bij haar ouders in Amsterdam. Ze kwamen vast te liggen met het schip door het winterweer. Na inval van de dooi konden ze alsnog naar Lemmer varen. Voor zover mij bekend heeft vader Marten de Vries echter nooit in Amsterdam gewoond. Verder sprak ze over een oude tante Geertje. Van deze tante is verder ook niets terug te vinden, of het zou al Geertje Christiaans, een oudtante geweest moeten zijn. Deze overleed echter in het jaar 1844 en toen was Grietje nog maar twee jaar oud. Er zal wel het één en ander aan namen door elkaar zijn gehaald in het verhaal. Op een Pinksterdag lag Hendrik met het schip in Amsterdam en de kinderen waren zoek. Grietje ging op zoek. Verder vermeldt ze bezoeken aan Lemmer, haar vader en het turfland in die buurt, het zal wel bij Echten zijn geweest. Ook lag het schip eens voor onderhoud op een werf in Zwartsluis. Het is wel zo dat de aantekeningen betreffende haar familie zijdelings worden vermeld.

Grietje schrijft ook dat ze naar de kerk ging bij dominee Plug in de Kruisgemeente van Amsterdam. En daarmee kom ik bij de eigenlijke inhoud van het verhaal van Grietje. Veel meer dan het familieverhaal is het verslag een bekeringsgeschiedenis. Grietje schrijft over haar ongeloof, geloof, visioenen, twijfels en zekerheden. Alles in een stijl die wel vaker wordt gezien bij bekeringsverhalen uit die tijd. Om het te lezen moet je wel wat doorzettingsvermogen hebben. Het komt neer op een wandeling met zware hindernissen van het donker naar het licht. Ze schrijft in het slot “Ik hoop dat de familie en de lezer het maar mogen lezen tot stichting voor hun ziel en tot verheerlijking van Zijn naam.”
Voor het volledige verhaal van Grietje, klik hier.

Verder kan nog als bijzonderheid worden vermeld dat Grietjes zuster Johanna in het geboorteregister van Lemsterland werd ingeschreven als zijnde een jongen, Johannes genaamd. Toen Johanna in 1871 trouwde met Aant van der Bijl moest dat dan ook worden rechtgezet. Een aantal getuigen draafden op en ze verklaarden:
“….. dat Johanna Martens de Vries …… dochter van Marten de Vries, zeilmakersknecht te Lemmer en wijlen zijn echtgenoote Iskjen Folkerts de Vries, in het begin van het jaar 1800 acht en veertig voor de maand mei te Lemmer …. is geboren, en geene akte van geboorte kan overleggen, doordien hare geboorte niet in de daartoe staande registers …….. is ingeschreven, althans niet onder den naam dien zij draagt en wettig dragen kan en moet.”

Tenslotte zijn daar nog de beide kinderen waar Grietje voor zorgde. Dat waren Tiede Heimans, geboren 21 september 1861 in Lemmer en Iskje Heimans, geboren 14 april 1863 te Lemmer, kinderen van Hendrik Heimans en Aaltje de Vries. Veel is niet bekend van hen. Beiden bleven waarschijnlijk ongetrouwd en voeren samen op het schip “Dolfijn”. Tiede wordt in het bevolkingsregister van Amsterdam vermeld als “kermisschipper” en Iskje wordt in datzelfde bevolkingsregister in 1939 nog vermeld. Toen Tiede op 5 oktober 1930 in Amsterdam overleed aan boord van de Dolfijn plaatste Iskje een overlijdensadvertentie in de Hepkema. Daarin wordt ze abusievelijk als Saskje Heimans vermeldt.

overlijdensadvertentie Tiede Heimans

overlijdensadvertentie Tiede Heimans

Voor de volledigheid is als bijlage de gezinsstaat van Marten en Iskje de Vries bijgevoegd, klik hier.

, , , , , , , , , , , , , , , , ,

%d bloggers op de volgende wijze: