met opene deure voltrokken

Foekje Sweitzes was er vroeg bij. Ze was op 5 december 1792 in Ureterp geboren als dochter van Sweitze Thijsses (1760-1834) en Froukje Jochems (1770-1808). Sweitze droeg de achternaam Hazewindus of Hasewindes of alles wat daar op lijkt, een populaire naam bij schippers. Ergens onderweg met het schip van haar ouders ontmoette Foekje de schippersknecht Wiebe Haitzes (Bolsward 1790-1857 Bolsward). Later droeg Wiebe de achternaam Van Elst. Wiebe en Foekje trouwden op 9 juli 1809 in Ureterp. Wiebe was toen 19 jaar oud en Foekje was pas 16.

Het was maar druk met huwelijken in hun familie in dat jaar. Wiebes moeder Antje Lolkes Jorna was in april van dat jaar in Bolsward hertrouwd met Tjibbe IJsbrands (de Vries) en Foekjes vader Sweitse Thijsses trouwde een week na Foekje in dezelfde kerk in Ureterp met zijn tweede vrouw Joukje Harmens (Stuur). Het staat nergens beschreven maar Foekje zal na het overlijden van haar moeder in 1808 wel de huishouding en dergelijke aan boord bij vader Sweitse hebben beredderd. Door diens huwelijk met Joukje Harmens kon zijn huishouding na het huwelijk en vertrek van Foekje bijna naadloos doorgaan. Foekje had dus ondanks haar jeugdige leeftijd al ervaring in de huishouding en met schipperswerk toen ze met Wiebe trouwde. Wiebe en Foekje gingen samen verder op een eigen schip.

Voor zover ik heb kunnen nagaan kregen Wiebe van Elst en Foekje Hazewindus twee kinderen, een zoon Sweitze die overleed in 1813 in Enkhuizen, een jaar oud en een dochter Antje, die op 5 november 1813 in Enkhuizen werd geboren. Foekje was toen 20 jaar oud maar Wiebe noemde haar in de geboorteaangifte van dochter Antje als zijnde 23 jaar oud.

Dochter Antje van Elst trouwde op 31 juli 1845 in Beverwijk met Petrus Visser (Beverwijk 1817-1906 Velsen). Nauwelijks een maand voor deze datum had Antje het leven geschonken aan een zoon Wiebe en haar herstel verliep kennelijk moeizaam. In de huwelijksbijlagen is een verklaring gedateerd 28 juli opgenomen van de genees- en vroedsman Jan Franciscus Halder waarin staat dat Antje zich in zeer zwakke toestand bevond en niet in staat was om naar de trouwzaal te komen.

Daar was een oplossing voor, het huwelijk werd voltrokken in het huis van de vader van de bruid, Wiebe van Elst, die woonde op het adres Meerstraat 64 in Beverwijk. In het burgerlijk wetboek was de mogelijkheid opgenomen om in een bijzonder huis in dezelfde gemeente te trouwen als er een behoorlijk bewezen wettig beletsel was om in het gemeentehuis te trouwen en de reden in de huwelijksakte werd vermeld. Standaard moest volgens die wet het huwelijk in het openbaar in het huis der gemeente worden voltrokken. In dat gemeentehuis moesten vier mannelijke en meerderjarige getuigen aanwezig zijn en bij de uitzondering, in een bijzonder huis, moesten er zelfs zes getuigen aanwezig zijn.

Burgerlijk wetboek 1836 huwelijk

Burgerlijk wetboek 1836 huwelijk

Bij het trouwen in een particulier, privé huis was er echter een probleem: het huwelijk moest wel in het openbaar worden voltrokken. Daarvoor waren onder anderen die twee extra getuigen van belang, maar voor scherpslijpers zou dat misschien nog niet voldoende kunnen zijn. Echter, men had een creatieve oplossing: bij de voltrekking van zo’n huwelijk werden de deuren van dat particuliere huis open gezet.

Alle bijzondere elementen staan vermeld in de huwelijksakte van Petrus Visser en Antje van Elst: de bijzondere trouwlocatie, het bewezen wettig beletsel van de bruid, de “opene deure” en namen van maar liefst zes getuigen.

fragment huwelijksakte

fragment huwelijksakte

klik hier voor de complete trouwakte.

Nu, in 2015, staan nog steeds het “openbaar”, het “behoorlijk bewezen beletsel” en de zes getuigen in het Burgerlijk wetboek. Alleen de “open deure” heb ik als element niet direct terug kunnen vinden. Misschien is dat wel om de paparazzi tegen te houden. En intussen is het gemeentehuis niet meer de enige officiële trouwlocatie maar kunnen er ook andere locaties zijn aangewezen. Bovendien mogen de getuigen tegenwoordig ook vrouwelijk zijn.

, , , , , , , , , , , , , , , , ,

  1. #1 door Rob Alberts op 28/08/2015 - 22:39

    Het trouwen van man met man of vrouw met vrouw is ook een nieuwe ontwikkeling.

    Al zullen velen dat ook liever achter een gesloten deur willen zien?

    Mooi blog, met weer een interessant verhaal.

    Vriendelijke groet,

%d bloggers op de volgende wijze: