Voetwassing

Het is ook altijd wat daar in Dokkum. De laatste dagen is hier in het regionale nieuws dat in Dokkum een kerststal is geplunderd. Het kind is uit de kribbe geroofd. Dat geeft enige ophef, dat zal wel duidelijk zijn.

Ophef kent Dokkum toch wel. Op 5 juni 754 werd Bonifatius, samen met 52 metgezellen, in (de buurt van) Dokkum vermoord. Het leidde tot een Bonifatius-verering. In eerste instantie maakte  een zoetwaterbron in het centrum van de stad (de Markt) daarvan onderdeel uit. Later, in de 19e eeuw, werd een bron in een weiland buiten de poorten van de stad aangewezen als wonderbron. Dit was de zogenaamde Brouwersbron, waaruit de brouwers van de stad het water voor hun brouwsels haalden. Ook deze nieuwe bron kreeg landelijke bekendheid.

Bonifatiusbron in Dokkum (ca. 1935)

Bonifatiusbron in Dokkum (ca. 1935)

Het gebruik van de bron leidde zelfs een keer tot een soort van vrouwenoproer. Hieronder een artikel dat in het Nieuws van den dag van 24 juni 1879 is opgenomen.

“De in den laatsten tijd veelbesproken Bonifacius fontein, te Dockum, was verleden week de plaats van een klein, hoofdzakelijk vrouwenoproer. De oorzaak daarvan was dat een geloovig Katholiek uit de provincie Groningen, ten einde genezing te zoeken, zijne voeten in de bron zelve ging wasschen. Dit stond eene menigte vrouwen, in de buurt dier bron wonende, volstrekt niet aan, daar een groot gedeelte dier buurt hoofdzakelijk dat water als drinkwater gebruikt. Men kan zich de gemoedsgesteldheid dier vrouwen, die zich als furiën op dien man wierpen, alsook den toestand van den vromen man voorstellen. Scheldwoorden geen gebrek, en ware er niet spoedig politiehulp komen opdagen, de verontwaardigde vrouwen waren zeker tot handtastelijkheden overgegaan. Gelukkig liep alles nog goed af, doch de lust om zijne voeten in de bron te wasschen zal den vromen man wel vergaan zijn.”

De Groninger had natuurlijk goede bedoelingen, maar de huisvrouwen zagen hun drinkwater sterk in kwaliteit achteruitgaan. De man had beter wat water in een teil kunnen scheppen om daarin zijn voeten te wassen. Dan waren er waarschijnlijk ook minder hoge woorden gevallen.

Maar goed, de politie heeft die rel gesust. Bij de bron is later een kapel geplaatst en ook nu nog is het een centrum voor bedevaart. Maar of er nog voetwassingen plaatsvinden, dat weet ik niet. Gelukkig is de drinkwatervoorziening voor huishoudens in bijna anderhalve eeuw ook aanzienlijk verbeterd.

Update: Intussen is het kribbekind terug gebracht, zij het wel in twee stukken.

, , , , , , , ,

Een reactie plaatsen

Dubbele identiteit

Ik was op zoek naar de erfgenamen van een zekere Kornelis Dijkstra en stuitte daarbij op Iebeltje Speelman die in 1877 in Amsterdam trouwde met Willem de Jong. Iebeltje was toen weduwe van Hendrik Gaukes en Willem was weduwnaar van Catriena Wellerdieck en volgens de huwelijksakte geboren in Amsterdam als zoon van Hendrik de Jong en Dirkje van der Leli.

jong_speelman_huw

Om de gegevens compleet te krijgen zocht ik ook de huwelijksakte van Willem de Jong en Catriena Wellerdieck op. Zij trouwden in 1851 in Amsterdam. De gegevens van Willem waren echter anders dan in zijn huwelijksakte met Iebeltje Speelman. Nu was hij geboren in Ouder Amstel en een zoon van Martinus de Jong en Maria Hoeding.

jong_wellerdieck_huw

Een vreemde situatie, beide keren dezelfde Willem de Jong maar met verschillende geboorteplaatsen en verschillende ouders. Hoe kan dit? Dus op zoek naar een geboorteakte van Willem.

Er was inderdaad op 15 december 1812 in Ouder Amstel een Willem geboren, als zoon van Martinus de Jong en Maria Hoedingh. De akte is in het Frans opgesteld en vader Martinus was “constructeur de barques”, scheepsbouwer dus. Willem werd geboren te “Ringsloot sous (=onder) Ouder Amstel”.

Maar in Amsterdam werd op 24 oktober 1812 ook een Willem de Jong geboren als zoon van (inderdaad) Hendrik de Jong en Dirkje van der Leli.

Beide Willems werden dus vermeld in de geboorteaktes van de Burgerlijke stand. Nog maar eens zoeken. En jawel, in 1837 trouwde in Amsterdam een Willem de Jong, zoon van Hendrik de Jong en Dirkje van der Leli met Susanna Elizabeth Stoffel. Beide Willems leefden dus in Amsterdam en ze komen met gelijke of verschillende ouders voor in de huwelijksakten.

jong_stoffel_huwelijk

Het werd er niet duidelijker van. Zou deze Willem drie keer zijn getrouwd en waren de gegevens bij het huwelijk met Catriena Wellerdieck fout? Dus op zoek naar de overlijdensaktes. De Willem de Jong die was getrouwd met Susanna Elizabeth Stoffel overleed op 27 oktober 1854 in Amsterdam en kan dus nooit in 1877 zijn getrouwd met Iebeltje Speelman. Eén van de aangevers bij het overlijden was Steven Wibbink, een zwager. Steven was in 1852 in Amsterdam getrouwd met Annaatje de Jong, een dochter van Hendrik de Jong en Dirkje van der Lelie.

willem_jong_ovl_1854

Verder bleek dat bij het huwelijk van deze Willem met Susanna Stoffel als moeder van de bruidegom wordt vermeldt Dirkje van der Lelie, die personeel (=persoonlijk) aanwezig was, zie akte hierboven. Je gaat als moeder niet zitten getuigen bij het huwelijk van iemand die niet je zoon is. Daarmee werd het duidelijk: Willem, de man van Susanna Stoffel was een zoon van Hendrik de Jong en Dirkje van der Lelie en slechts één keer getrouwd.

De huwelijksgegevens uit de trouwakte van de andere Willem de Jong met Catriena Wellerdieck bleken daarmee ook juist. Deze Willem de Jong die na het overlijden van Catriena hertrouwde met Iebeltje Speelman was dus een zoon van Martinus de Jong en Maria Hoeding. Zijn overlijdensakte vermeldt wel zijn beide echtgenotes, maar niet zijn ouders.

willem_jong_ovl_1888

Even maakte wiewaswie.nl het me nog moeilijk door als opmerking bij de huwelijksakte “echtscheiding” te vermelden, maar daarvan is verder niets gebleken. Dat moet weer een andere Willem de Jong zijn geweest, misschien diegene die is getrouwd met en gescheiden van Maria Margaretha La Soie.

Hoe het mogelijk was dat Willem in de akte van zijn tweede huwelijk met Iebeltje als zoon van andere ouders wordt vermeld blijft me een raadsel. Hij was er toch zelf bij. Misschien kon men z’n geboorteakte in Amsterdam niet vinden en heeft voor het gemak maar de dichtstbijzijnde geboorteakte erbij gezocht. Willem heeft niet geprotesteerd of hij was vergeten dat hij in Ouder Amstel werd geboren. Ach …. als er maar getrouwd kon worden.

Hoe dan ook, je kon dus ook vroeger een dubbele identiteit hebben.

Tenslotte:

De Willem de Jong, getr. (1) met Catriena Wellerdieck en (2) met Iebeltje Speelman heeft slechts één dochter nagelaten uit zijn eerste huwelijk, Willemina Theodora, Amsterdam 27 maart 1855 – 11 februari 1934 Haarlem. Ze overleed ongehuwd en nageslacht van deze Willem de Jong is er dus niet meer.

De tweede Willem de Jong, getrouwd met Susanna Elizabeth Stoffel liet wel nageslacht na. Veel van hun kinderen overleden in Bloemendaal (Huize Meer en Berg) en in een vergelijkbaar instituut in Loosduinen. De bekendste nakomeling van deze Willem is zijn kleinzoon Jacobus Frederik Sterre de Jong (1866-1920), kunstschilder, die in Blaricum en Laren actief was. J.F. Sterre de Jong was een natuurlijke zoon van Susanna Anna de Jong. Een dochter van J.F. Sterre de Jong werd ook kunstschilder.

Op Iebeltje Speelman en haar voorouders kom ik in een volgend blog terug.

, , , , , , , , , , , , , , , , ,

3 reacties

Drenthe in zand

Na een periode van ziekte en stilstand probeer ik de draad hier weer op te pikken. Met een fotoverslag van een familiebezoek aan de Prins Bernhardhoeve in Zuidlaren waar een tentoonstelling is van de geschiedenis van Drenthe in zandsculpturen. Ik vond het bijzonder dat de betrokken kunstenaars in staat zijn om dergelijke sculpturen op deze manier uit te beelden. Het is niet mijn bedoeling hier een uitvoerige uitleg te geven. Gaat U zelf maar kijken, het is volgens mij zeer de moeite waard.

Klik op de foto’s voor het originele exemplaar.

Drentse geschiedenis in zandsculpturen

Drentse geschiedenis in zandsculpturen

Met een uitbeelding van ijstijden en mammoeten.

Drentse geschiedenis in zandsculpturen

Drentse geschiedenis in zandsculpturen

Ellert en Brammert ontbreken niet.

Drentse geschiedenis in zandsculpturen

Drentse geschiedenis in zandsculpturen

Wat mij vooral trok is de turfgraversgeschiedenis,

Drentse geschiedenis in zandsculpturen

Drentse geschiedenis in zandsculpturen

misschien ook wel omdat mijn voorouders daar zeer mee annex waren,

Drentse geschiedenis in zandsculpturen

Drentse geschiedenis in zandsculpturen

inclusief de armoede.

Drentse geschiedenis in zandsculpturen

Drentse geschiedenis in zandsculpturen

Hoe krijg je het voor elkaar om een “kop” zo strak neer te zetten ?

Drentse geschiedenis in zandsculpturen

Drentse geschiedenis in zandsculpturen

Een complete beeldengalerij.

Drentse geschiedenis in zandsculpturen

Drentse geschiedenis in zandsculpturen

, , ,

1 reactie

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.