Op de rol (3)

Elektriciteit …., als we daar zonder moesten leven ….. Een schakelaar omzetten en we baden in het licht. De cv-ketel houdt er zonder stroom ook meteen mee op. Parallel noodsystemen die we kunnen gebruiken als de stroom uitvalt kennen we eigenlijk niet meer, onze woningen zijn er meestal ook niet meer voor ingericht. Als de stoom uitvalt tasten we direct zwaar in het donker.

Vroeger maakte men licht op een andere manier. Uit de bijbel weten we dat men toen al met olielampen werkte, het zal wel plantaardige olie zijn geweest. Verder werden vroeger vaak kaarsen gebruikt. Veel licht leverde dat allemaal niet op, wel genoeg om niet in je eigen woning te verdwalen. In het schemerduister van kaarslicht vond in Duurswoude, nu een dorpsdeel van Wijnjewoude, een moord plaats.

N.H. kerk Duurswoude

N.H. kerk Duurswoude

Het was in de nacht van 29 op 30 december 1640, tussen Kerst en Oud/Nieuw. Hoe laat het was, dat staat niet precies in de criminele sententie waarin de zaak wordt beschreven, zeker is dat het al wat later in de avond was. In het herberg van Anne Liekeles in Duurswoude was die avond een select gezelschap aanwezig. Dat bestond uit Hermen Freerks Drenth, Hantke Siegers, Hielke Luitjens, Hendrik Egberts, Eeuwe Hendriks, de waardin Antke Kornelis als echtgenote van Anne Liekeles en hun dochter Engel Annes. Ook aanwezig was een zekere Engle speelman. Verderop in sententie blijkt dat er ook nog een broer van Antke, namelijk Jan Cornelis, wonende in Woudsend, in de herberg aanwezig was. Deze Jan lag op een bed in de kamer. Dat zegt direct iets over de herberg. Er was geen speciale gelagkamer, men gebruikte gewoon een kamer van de woning, het bed in die kamer bleef normaal in gebruik. Uit het geheel blijkt dat er herberg werd gehouden in de voorkamer van Anne Liekeles.

Op een bepaald moment beschuldigde Engle, de speelman, Hermen Freerks ervan dat deze een stuk uit de viool van Engle had geslagen. Hermen ontkende en weigerde een vergoeding aan Engle te betalen. Het draaide uit op een lijfelijk gevecht, waarbij Engle Hermen zo ongeveer bij het open vuur op de vloer had gesmeten. Hermen werd door Antke en haar dochter Engel weer op de been geholpen en hij werd op een bank neergezet. Later broeide de ruzie weer op, maar opnieuw hadden Antke en Engel de zaak gesust. Daarna was het wel een uur lang rustig gebleven, de vrede leek getekend. Er  werd “ een weinig brandewijn” gedronken.

Weer sloeg de vlam in de pijp, de ruzie laaide opnieuw op. Uiteindelijk waren Engle speelman en Hermen Freerks in de buurt van het open vuur opnieuw gaan vechten. Nu werden er messen getrokken. Tijdens dat gevecht zou Engle door Hermen met een mes in de linkerborst zijn gestoken. Direct daarna was Engle de kamer uitgelopen en in de gang vlak bij de kamerdeur op de vloer gevallen. Intussen hadden Antke en Engel hun man en vader geroepen. Anne Liekeles zat in de achterkamer te sluimeren. Hij scharrelde na het geroep van vrouw en dochter door de donkere gang naar de voorkamer. Daar stuitte hij in de gang op iemand die op de vloer lag. Anne vroeg nog wie daar lag, maar kreeg geen antwoord. Toen hij de deur van de voorkamer wilde binnengaan lukte dat niet. Dochter Engel hield aan de binnenkant de deur tegen met alle kracht die ze had. Engel dacht dat Engle speelman weer naar binnen wilde. Toen hoorde ze haar vaders stem. Anne zei: ”doe open” en ook dat er een man in de gang lag. Terwijl Anne nog in de deuropening stond scharrelde Hermen Freeks langs hem heen de kamer uit. Anne vroeg nog: “Waar wuijstu henen?”. Hermen Freerks had niets meer gezegd en was zwijgend naar buiten gelopen.

Anne had een kaars opgehaald en daarmee ontdekt dat Engle speelman in de gang lag. Die werd naar de voorkamer getild. Daar had men nog slechts “een sijckie of twee” (enkele zuchten) van Engle gezien. Vervolgens was Engle overleden.

Het was een drama geworden daar in die herberg in Duurswoude. Het gerecht werd geïnformeerd. Men ontdekte een steekwond in de linkerborst van Engle. De andere aanwezigen werden gehoord. Uit de verklaringen concludeerde het gerecht dat alleen Hermen Freerks en Engle speelman een mes hadden getrokken. Volgens de officier was Hermen Freerks naar Drenthe gevlucht. In maart van het jaar 1641 was hij middels een bevel opgeroepen om 30 maart van dat jaar voor het Hof van Friesland te verschijnen. Hermen was niet echter verschenen. Uit dit alles, de ruzie over de viool, het mes, het gevecht  en de “vlucht” concludeerde men dat Hermen de enige schuldige aan de moord op Engle speelman was. Een klein jaar later stond Hermen Freerks alsnog op de rol van het Hof. De strafeis van de klager (officier van justitie) was de doodstraf.

Hermen Freerks was intussen ook verhoord en hij kwam met een compleet afwijkende verklaring. Ja  …, hij was in de herberg geweest en ja …., hij was beschuldigd door Engle. Maar Hermen had geantwoord dat als er ook maar iemand van de aanwezigen verklaarde te hebben gezien dat hij de viool had kapot gemaakt dat hij dan een nieuwe viool aan Engle zou geven of dat hij anders de schade dubbel zou vergoeden. Daarop was Hielke Luitjes opgestaan en deze had hem, Hermen, zodanig in het gezicht gestompt dat het bloed hem uit mond en neus liep. Toen was Engle ook nog eens verschenen met een mes in de hand. Hermen zei dat hij zelf helemaal geen mes had getrokken. Bovendien kon hij niet eens een mes met zijn rechterhand vasthouden, die rechterhand was lam. Hermen had luid geroepen dat hij geen mes had en dat het “geen  eere was dat men een lam man mettet mes solde aanvechten”.  Hermen was als gevolg van de stomp van Hielke en de aanval door Engle bij het open vuur op de grond beland. Hij was geholpen door de waardin en diens dochter. Daarna was het wel twee of drie uur rustig geweest. Er was gespeeld, gedronken en men was vrolijk geweest. Door de anderen dan wel te verstaan, Hermen zelf had al die tijd “bedroefd en schreijende” stil gezeten in een hoek van de kamer, verdrietig omdat hij niet in staat was zichzelf te beschermen.

Hermen ontkende ook ten stelligste Engle met een mes te hebben gestoken.  Hij had slechts één keer ruzie met Engle gehad en dat was direct nadat Hielke hem had geslagen. Hij had niets eens een mes, laat staan ermee gestoken. Wie Engle dan wel had gestoken, dat wist hij niet, hij zat ver bij de anderen vandaan. Toen Hermen de kamer verliet was Anne Liekeles ook al binnen, hij was zeker niet langs Anne door de deuropening geschuifeld.  Bovendien was hij niet gevlucht, hij was in de morgenstond terug gegaan naar Vriens (Vries) in Drenthe waar hij woonde. Hij had Friesland ook nooit gemeden. Van het bevel om te verschijnen voor het Hof van Friesland wist hij niets. Op dat moment werkte hij in de Peekel veenen en was dus niet thuis.

Dat was de informatie waarmee de rechtbank het moest doen. Op zo’n moment is het jammer dat de bijlagen bij deze strafzaak niet bewaard zijn. De rechtbank heeft ze natuurlijk wel gezien. De verklaringen van de getuigen zijn waarschijnlijk niet eenduidig geweest. Het  blijft de vraag wat men, bij het licht van misschien enkele kaarsen, precies heeft gezien. Misschien was men anderszins ook wel enigszins beneveld.

Voor het Hof was het allemaal niet voldoende. Hermen Freerks werd op 18 februari 1642 “geabsolveert ab instantia”, hij werd dus vrijgesproken.

About these ads

, , , , , , , , , , , , , , ,

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

%d bloggers op de volgende wijze: