Op de rol (2)

Uilke Abeles uit Lippenhuizen was geen gemakkelijk heerschap. Hij had ruzie met Rinse Jans, de molenaar van de molen op het oosteinde van Beetsterzwaag. Rinse was samen met zijn vrouw Hielkje lange tijd molenaar geweest in Aengwirden, waarschijnlijk op de molen in Terbandsterschans. Op 5 augustus 1683 was Rinse verhuisd naar Beetsterzwaag. Een paar jaar later, in 1686, kwam het tot een aanvaring met Uilke Abeles.

Op 20 september, ’s avonds tussen tien en elf uur, liep Uilke in het donker rond het huis van de molenaar. Hij schreeuwde: “doe open of ik breek de boel open”. Rinse Jans deed daarop de deur open en Uilke ging op een stoel zitten bij de kachel. Uilke zei tegen Rinse: Du hebst bij mij gehandelt als een schellem ende du hebst mij op de dijck geset”. Het antwoord van Rinse luidde: “Hadstu mij betaelt dan hadden wij geen questie gehadt”. Uilke werd woest en riep: “Du oude duijvel, nu salstu sterven”. Uilke trok een mes en wilde Rinse te lijf gaan. De molenaar pakte echter een tang en kon zich zo verweren. Al vechtend kwamen ze buiten te staan. Rinse had intussen een hark gevonden en verweerde zich daarmee. Toen hij de kans schoon zag vluchtte hij het huis binnen en deed de deur op slot. In de huidige tijd zou je dan al hijgend 112 hebben gebeld. Vroeger waren de hulpdiensten echter niet zo snel beschikbaar en omdat het midden in de nacht was zullen de buren er ook niet veel van hebben gemerkt. Uilke Abeles was nog niet weg en bonsde op de deur, waarbij hij schreeuwde: ”vuur, vuur, geef me vuur”. Rinse zag de bui wel hangen en ging daar niet op in. Dreigend riep Uilke daarop:  “dese nacht sal ick dij van huijs en goedt verbranden ende du en dijn soon ende dijn swager sullent haer daer nae beclage”.

Dat was een serieuze bedreiging en Rinse zal zeker onder de indruk zijn geweest. Hoe het verder is gegaan, dat verhaalt de sententie niet. Uilke Abeles heeft zijn brandplannen niet kunnen uitvoeren. Wel stond hij twee maand later voor de rechtbank van het Hof van Friesland.  Het Hof verklaarde dat de strafbare feiten bewezen waren. Vechten onder bedreiging met een mes en dreigen met brandstichting. De uitspraak luidde dat Uilke Abeles door de scherprechter op het schavot moest worden geleid, waar hij wel strengelijk moest worden gegeseld. Daarna moest Uilke worden overgebracht naar het Landschaps tuchthuis om daar voor de tijd van drie jaren te werken.

oosterse molen Beetsterzwaag

oosterse molen Beetsterzwaag

Rinse Jans was waarschijnlijk al op leeftijd bij dit incident, hij overleed op 29 mei 1692 in Beetsterzwaag. Uit de sententie blijkt dat hij een zoon en een zwager (=schoonzoon) en dus een dochter had. Die dochter was misschien Eelkje Rinses, die trouwde met Oebele Doekes. In 1692 was Oebele Doekes molenaar “op het oost van de buren” in Beetsterzwaag. Het is mogelijk dat hij zijn overleden schoonvader heeft opgevolgd. Op 28 februari 1692 legden Oebele en Eelkje belijdenis van hun geloof af in Beetsterzwaag. Bij die inschrijving staat vermeld dat Eelkje is overleden en dat Doeke daarna naar Joure vertrok. Eelkje zal zijn overleden rond 27 januari 1694 toen Oebele de huur voor het lijklaken aan de diaconie van Beetsterzwaag betaalde.

Bewijzen heb ik niet, maar misschien is Oebele Doekes een zoon van Doeke Dirks en Jetske Oebeles uit Oostermeer. Zeker is dat een zoon van deze Doeke en Jetske, namelijk Hidser Doekes later wel weer als molenaar in Opsterland opduikt.

Ook is zeker dat Oebele Doekes in 1698 in Aengwirden hertrouwde met Tzydger Coerts. Op 22 mei 1698 kregen ze attestatie uit Joure om in Aengwirden te trouwen. Oebele Doekes was toen afkomstig uit Terbandsterschans. Ook daar stond een molen, zoals in de vorige publicatie al is aangegeven. Op 22 augustus 1705 verhuisden Oebele en zijn vrouw vanuit Joure naar Dokkum.

Van Uilke Abeles heb ik verder niets terug gevonden.

About these ads

, , , , , , , , , , , , ,

  1. #1 door groninganus op 23/03/2013 - 10:31

    Zinnen als “Du hebst bij mij gehandelt als een schellem..” en “Du oude duijvel, nu salstu sterven” komen letterlijk ook zo voor in Groninger procesdossiers. Het repertoire van schelden en dreigen was niet groot!

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

%d bloggers like this: